समाजसेवेच्या नावाखाली होणारी फसवणूक — समाजाने आता सावध होण्याची गरज.

 

 भंडारा :- आजच्या काळात समाजसेवा हे अत्यंत पवित्र, आदरणीय आणि जबाबदारीचे कार्य मानले जाते. अनेक खरे समाजसेवक निस्वार्थ भावनेने समाजासाठी दिवस-रात्र मेहनत घेत आहेत. त्यांच्या कार्यामुळे गरजूंना आधार मिळतो, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठतो आणि समाजात सकारात्मक बदल घडतात. अशा प्रामाणिक कार्यकर्त्यांमुळे समाजाला दिशा आणि प्रेरणा मिळते.

.                    लेखक डॉ.प्रा.देवानंद नंदागवळी 

      परंतु दुर्दैवाने काही व्यक्तींनी “समाजसेवा” हे केवळ एक मुखवटा बनवले आहे. समाजसेवेच्या नावाखाली स्वतःचे स्वार्थ साधणे, लोकांचा विश्वास जिंकून त्याच विश्वासाचा गैरफायदा घेणे, कुटुंबांमध्ये हस्तक्षेप करणे आणि नैतिक मर्यादा ओलांडणे असे प्रकार वाढताना दिसत आहेत. त्यामुळे खऱ्या समाजसेवकांची प्रतिमा मलीन होत असून समाजात अविश्वासाचे वातावरण निर्माण होत आहे.

      काही लोक समाजातील अडचणी, दुःख आणि विश्वास यांचा वापर स्वतःच्या फायद्यासाठी करतात. ते लोकांमध्ये सतत वावरतात, गोड बोलतात, सोशल मीडियावर स्वतःची प्रतिमा उभी करतात आणि हळूहळू कुटुंबांमध्ये जवळीक निर्माण करतात. पण अनेक वेळा या जवळीकीमागे चुकीचे हेतू दडलेले असतात. काहीजण इतरांच्या घरातील महिलांकडे, मुलींकडे वाईट नजरेने पाहतात, मैत्री आणि सहकार्याचा गैरवापर करतात, तर काही वेळा कुटुंबांमध्ये मतभेद आणि फूट पाडण्याचे प्रकारही घडतात.

      अशा घटना केवळ एका व्यक्तीचे किंवा एका कुटुंबाचे नुकसान करत नाहीत, तर त्या संपूर्ण समाजाच्या नैतिक मूल्यांवर आघात करतात. घरातील विश्वास तुटतो, नात्यांमध्ये संशय निर्माण होतो आणि समाजातील सुरक्षिततेची भावना कमी होते. त्यामुळे समाजाने आता भावनांपेक्षा वास्तव ओळखण्याची गरज आहे.

      समाजाने हे समजून घेतले पाहिजे की केवळ मोठमोठी भाषणे, सोशल मीडियावरील फोटो, प्रसिद्धी किंवा लोकांमध्ये सतत वावरणे म्हणजे समाजसेवा नव्हे. एखाद्या व्यक्तीचे खरे व्यक्तिमत्त्व त्याच्या चारित्र्यात, वर्तनात आणि महिलांबद्दलच्या दृष्टिकोनात दिसून येते. जो व्यक्ती दुसऱ्यांच्या कुटुंबाचा आदर राखत नाही, महिलांकडे सन्मानाने पाहत नाही आणि विश्वासाचा गैरवापर करतो, तो कितीही समाजसेवेच्या गोष्टी करत असला तरी तो समाजासाठी घातकच असतो.

      याहूनही गंभीर बाब म्हणजे अशा विकृत प्रवृत्तीच्या लोकांना समाजातील काही लोकांकडून मिळणारी साथ. चुकी करणारा एकटा एवढे नुकसान करू शकत नाही, जितके त्याला समर्थन देणारे, त्याची बाजू घेणारे किंवा गप्प बसणारे लोक करतात. काही लोकांना सत्य माहिती असूनही ते स्वतःच्या स्वार्थासाठी शांत राहतात. काहीजण “तो असा नाही”, “त्याने आपल्याला मदत केली आहे”, “त्याच्या विरोधात बोलू नका” असे म्हणत चुकीचे समर्थन करतात. पण चुकी करणाऱ्याला साथ देणे म्हणजे त्या चुकीला खतपाणी घालण्यासारखे आहे.

      समाजातील सर्वात मोठी समस्या केवळ वाईट लोक नसतात, तर चांगल्या लोकांचे मौन असते. जेव्हा सज्जन लोक गप्प राहतात, तेव्हा विकृत प्रवृत्तीचे लोक अधिक निर्भय होतात. अन्याय, फसवणूक आणि नैतिक अधःपतनाविरोधात आवाज उठवणे ही प्रत्येक सुजाण नागरिकाची जबाबदारी आहे.

      आज सोशल मीडियाच्या युगात अनेक लोक प्रसिद्धीच्या आड आपली खरी वृत्ती लपवतात. फोटो, व्हिडिओ, भाषणे आणि दिखाऊ कार्य यामुळे काही लोकांना समाजात मोठेपणा मिळतो. परंतु समाजाने व्यक्तीच्या प्रसिद्धीवर नाही, तर तिच्या आचरणावर विश्वास ठेवला पाहिजे. व्यक्ती किती लोकप्रिय आहे यापेक्षा तिचे चारित्र्य किती स्वच्छ आहे हे अधिक महत्त्वाचे आहे.

      याचा अर्थ असा नाही की सर्व समाजसेवक चुकीचे असतात. अजिबात नाही. आजही समाजात अनेक प्रामाणिक, चारित्र्यसंपन्न आणि निस्वार्थी कार्यकर्ते आहेत, जे खऱ्या अर्थाने समाजासाठी प्रेरणास्थान आहेत. पण काही मोजक्या विकृत प्रवृत्तीमुळे संपूर्ण समाजसेवेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. म्हणूनच समाजाने खऱ्या आणि खोट्या समाजसेवकांमध्ये फरक ओळखणे अत्यंत आवश्यक आहे.

      विशेषतः महिलांनी, पालकांनी आणि युवकांनी अधिक जागरूक राहण्याची गरज आहे. कोणत्याही व्यक्तीवर अंधविश्वास ठेवू नये. प्रतिष्ठा, गोड बोलणे किंवा समाजातील प्रभाव पाहून कोणालाही निष्कलंक समजू नये. प्रत्येकाने व्यक्तीचे वर्तन, नैतिकता आणि इतरांशी असलेले संबंध तपासूनच त्याच्याशी जवळीक ठेवावी.

      अशा चुकीच्या प्रवृत्तींचा विरोध कायद्याच्या चौकटीत राहून आणि सामाजिक जागृतीद्वारे केला पाहिजे. चुकीला समर्थन देणे किंवा दुर्लक्ष करणे म्हणजे समाजाला अधिक असुरक्षित बनवणे होय. समाजातील सुजाण नागरिकांनी, महिलांनी, युवकांनी आणि ज्येष्ठांनी एकत्र येऊन नैतिक मूल्यांचे रक्षण केले पाहिजे.

      घर, कुटुंब आणि समाज टिकवायचा असेल तर विश्वास, संस्कार आणि मर्यादा जपणे अत्यंत गरजेचे आहे. समाजसेवेच्या नावाखाली जर कुणी समाजाची फसवणूक करत असेल, कुटुंबे उद्ध्वस्त करत असेल आणि विकृत मानसिकतेला प्रोत्साहन देत असेल, तर समाजाने वेळेत सावध होऊन अशा लोकांपासून दूर राहिले पाहिजे.

कारण शेवटी एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवावी —

वाईट प्रवृत्तीचा माणूस समाजाला तेवढे नुकसान करत नाही, जितके त्याला साथ देणारे आणि गप्प बसणारे लोक करतात.

जागरूक, नैतिक आणि सत्याच्या बाजूने उभा राहणारा समाजच सुरक्षित, सुसंस्कृत आणि मजबूत समाज घडवू शकतो.

.                    डॉ.प्रा.देवानंद बि. नंदागवळी

                                  भंडारा