महाराष्ट्र उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे विमान अपघातात निधन: बारामती येथील भीषण दुर्घटनेचा सखोल राजकीय आणि तांत्रिक अहवाल

बारामतीच्या विकासाचा महामेरू कोसळला: विमान अपघातात अजित पवारांसह पाच जणांचा मृत्यू

२८ जानेवारी २०२६ रोजी सकाळी महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनावर काळाने झडप घातली. राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (NCP) राष्ट्रीय अध्यक्ष अजित अनंतराव पवार यांचे पुणे जिल्ह्यातील त्यांच्या हक्काच्या बारामती मतदारसंघात विमान अपघातात अत्यंत दुर्दैवी निधन झाले. ही घटना केवळ एका राजकीय नेत्याचा मृत्यू नसून, महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय आणि राजकीय व्यवस्थेला बसलेला एक मोठा हादरा आहे. सकाळी ८:४५ च्या सुमारास बारामती विमानतळाच्या धावपट्टीवर उतरत असताना लियरजेट ४५ (Learjet 45) या विमानाला भीषण अपघात झाला. तांत्रिक बिघाडामुळे विमानाचा समतोल बिघडला आणि धावपट्टीच्या उंबरठ्यावर आदळताच विमानाने पेट घेतला, ज्यामध्ये अजित पवारांसह विमानातील इतर चार जणांचाही मृत्यू झाला. या अहवालात या दुर्घटनेचा प्रत्येक पैलू, तांत्रिक कारणे, राजकीय वारसा आणि विमान वाहतूक सुरक्षेचे प्रश्न यांचा सखोल वेध घेण्यात आला आहे.   

दुर्घटनेचा सखोल घटनाक्रम आणि प्रत्यक्षदर्शींच्या नोंदी

२८ जानेवारी २०२६ ची सकाळ बारामतीकरांसाठी उत्साहाची होती, कारण त्यांचे लाडके 'दादा' आगामी जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुकीच्या प्रचारासाठी चार महत्त्वाच्या जाहीर सभांना संबोधित करणार होते. अजित पवार सकाळी साधारण ८:०० वाजता मुंबईहून बारामतीकडे जाण्यासाठी रवाना झाले होते. त्यांनी 'व्हीएसआर व्हेंचर्स' (VSR Ventures) या कंपनीकडून चार्टर्ड केलेले 'लियरजेट ४५' हे विमान प्रवासासाठी निवडले होते.   

सकाळी ८:४० च्या सुमारास विमानाने बारामती एअरट्रॅफिक कंट्रोलशी (ATC) संपर्क साधला आणि लँडिंगची परवानगी मागितली. यावेळी हवामान सामान्य होते, मात्र विमानाने अंतिम टप्प्यात (Final Approach) प्रवेश करताच वैमानिकांना तांत्रिक अडचणींचा सामना करावा लागला. विमानाची उंची आणि वेग यात अचानक विसंगती निर्माण झाली. प्रत्यक्षदर्शींच्या म्हणण्यानुसार, विमान धावपट्टीवर उतरण्याऐवजी काहीसे बाजूला झुकले आणि जमिनीवर आदळले. विमानाचा वेग जास्त असल्याने आणि इंधन टाकीला धक्का लागल्याने मोठा स्फोट झाला आणि क्षणार्धात संपूर्ण विमान आगीच्या गोळ्यात रूपांतरित झाले.   

अपघाताचा संक्षिप्त तपशील	माहिती
दिनांक आणि वेळ	२८ जानेवारी २०२६, सकाळी ८:४५
विमानतळ	बारामती विमानतळ, पुणे जिल्हा
विमानाचे मॉडेल	लियरजेट ४५ (Learjet 45)
विमान नोंदणी क्रमांक	VT-SSK
विमान ऑपरेटर	व्हीएसआर व्हेंचर्स (VSR Ventures)
एकूण प्रवासी आणि कर्मचारी	५
मृत्यूमुखी पडलेल्यांची संख्या	५ (कोणीही वाचले नाही)

  

तांत्रिक विश्लेषण: लियरजेट ४५ (VT-SSK) आणि सुरक्षा इतिहास

ज्या विमानाचा या अपघातात समावेश झाला, ते 'लियरजेट ४५' (Learjet 45) हे व्यावसायिक जगतात अत्यंत विश्वासार्ह मानले जाणारे विमान आहे. मात्र, या विशिष्ट विमानाचा (VT-SSK) आणि या मॉडेलचा भारतातील इतिहास काहीसा वादग्रस्त राहिला आहे. सप्टेंबर २०२३ मध्ये याच मॉडेलच्या एका विमानाला मुंबई विमानतळावर भीषण पावसादरम्यान अपघात झाला होता, ज्यामध्ये सुदैवाने मोठी जीवितहानी टळली होती.   

बारामती दुर्घटनेत विमानाचा 'स्टॉल' (Stall) झाल्याची शक्यता नागरी विमान वाहतूक संचालनालयाच्या (DGCA) प्राथमिक अहवालात वर्तवण्यात आली आहे. 'स्टॉल' म्हणजे विमानाचा वेग इतका कमी होणे की त्याचे पंख त्याला हवेत धरून ठेवण्यास असमर्थ ठरतात. लँडिंगच्या वेळी जेव्हा विमान धावपट्टीच्या उंबरठ्यावर होते, तेव्हा वैमानिकांनी आणीबाणीच्या लँडिंगचा प्रयत्न केला असावा, परंतु विमानाची अस्थिरता वाढल्याने ते धावपट्टीच्या बाजूला असलेल्या मोकळ्या जागेत आदळले. विमानाचा संपूर्ण सांगाडा आगीत जळून खाक झाला असून केवळ शेपटीचा काही भाग शिल्लक राहिला आहे.   

लियरजेट ४५ तांत्रिक वैशिष्ट्ये	तपशील
इंजिन प्रकार	दोन टर्बोफॅन इंजिन
क्षमता	२ वैमानिक + ९ प्रवासी
महत्तम वेग	८५८ किमी/तास
उड्डाण पल्ला	३,१६७ किमी
सुरक्षा रेकॉर्ड	भारतातील खाजगी चार्टर क्षेत्रात वारंवार तांत्रिक तक्रारी

  

मृतांची ओळख आणि शोकसागरात बुडालेला महाराष्ट्र

या भीषण दुर्घटनेत विमानातील पाचही व्यक्तींचा मृत्यू झाला आहे. सुरुवातीला काही माध्यमांनी अजित पवार गंभीर जखमी असल्याचे वृत्त दिले होते, मात्र डीजीसीएने सकाळी १०:०० वाजेपर्यंत सर्वांच्या मृत्यूची अधिकृत पुष्टी केली.   

दुर्घटनेतील बळींची यादी:

१. अजित पवार: महाराष्ट्र राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे दिग्गज नेते. वयाच्या ६६ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. २. वैयक्तिक सुरक्षा अधिकारी (PSO): अजित पवारांच्या सुरक्षेसाठी अनेक वर्षांपासून तैनात असलेले अधिकारी. ३. वैयक्तिक मदतनीस (Attendant): दादांच्या दौऱ्याची व्यवस्था पाहणारे विश्वासू कर्मचारी. ४. पायलट-इन-कमांड (PIC): विमानाचे मुख्य वैमानिक, ज्यांच्याकडे हजारो तासांचा उड्डाण अनुभव होता. ५. सह-वैमानिक (First Officer): विमानाचे दुसरे चालक.   

स्थानिक पोलीस अधीक्षक संदीप गिल यांनी सांगितले की, घटनास्थळावरून सुरुवातीला तीन मृतदेह बाहेर काढण्यात आले आणि नंतर उर्वरित दोन शोधले गेले. मृतदेह इतक्या वाईट अवस्थेत होते की त्यांची ओळख पटवणे कठीण होते, मात्र कपड्यांवरून आणि इतर वस्तूंवरून त्यांची प्राथमिक ओळख पटवण्यात आली. अजित पवार यांचे पुत्र पार्थ आणि जय पवार, तसेच पत्नी सुनेत्रा पवार या घटनेचे वृत्त समजताच तातडीने बारामतीकडे रवाना झाले आहेत. अजित पवार यांचे पुतणे आणि राजकीय विरोधक युगेंद्र पवार हे देखील बारामतीतील रुग्णालयात पोहोचले असून तेथे प्रचंड गर्दी झाली आहे.   

राजकीय वारसा: बारामतीचे 'दादा' ते महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री

अजित पवार यांच्या निधनामुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एका युगाचा अंत झाला आहे. २२ जुलै १९५९ रोजी जन्मलेले अजित पवार यांनी गेल्या चार दशकांत राज्याच्या राजकारणात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती. त्यांचे काका शरद पवार यांच्या छायेत राजकारणाचे धडे गिरवणाऱ्या अजित पवारांनी अल्पावधीतच प्रशासकीय कामावर आपली मजबूत पकड मिळवली.   

राजकीय प्रवासातील महत्त्वाचे टप्पे:

·         सुरुवात (१९८२): सहकारी साखर कारखान्याच्या संचालक पदावरून सार्वजनिक जीवनात प्रवेश.   

·        संसदीय कारकीर्द (१९९१): पहिल्यांदा लोकसभेवर निवडून आले, परंतु शरद पवारांसाठी त्यांनी खासदारकीचा राजीनामा दिला.   

·      विधानसभा निर्विवाद वर्चस्व: बारामती विधानसभा मतदारसंघातून सलग सात वेळा आमदार म्हणून निवडून येण्याचा विक्रम त्यांनी प्रस्थापित केला.   

·         उपमुख्यमंत्री पदाचा विक्रम: महाराष्ट्राच्या इतिहासात सहा वेळा उपमुख्यमंत्री पद भूषवणारे ते एकमेव नेते होते.   

·         पक्षीय संघर्ष (२०२३-२०२४): राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फूट पाडून त्यांनी भाजप-शिवसेना सरकारमध्ये सहभाग घेतला आणि पक्षाचे नाव व चिन्ह (घड्याळ) स्वतःच्या गटासाठी मिळवले.   

अजित पवार हे त्यांच्या शिस्तीसाठी आणि वेळेच्या पालनासाठी प्रसिद्ध होते. 'पहाटेचे शपथविधी' असो किंवा विकासकामांसाठी निधीवाटप, अजित पवारांच्या निर्णयांचा वेग नेहमीच विरोधकांना अचंबित करणारा असायचा. बारामतीचा शैक्षणिक आणि औद्योगिक कायापालट करण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा होता, ज्याची दखल अगदी त्यांच्या कट्टर राजकीय शत्रूंनीही घेतली आहे.   

तपास आणि सुरक्षा ऑडिट: डीजीसीए आणि एएआयबीची भूमिका

नागरी विमान वाहतूक संचालनालय (DGCA) आणि विमान अपघात तपास विभाग (AAIB) यांनी या प्रकरणाचा उच्चस्तरीय तपास सुरू केला आहे. विमानाचा ब्लॅक बॉक्स (FDR आणि CVR) घटनास्थळावरून जप्त करण्यात आला असून तो विश्लेषणासाठी प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आला आहे.   

तपासाचे मुख्य मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत: १. इंजिन बिघाड: उड्डाण सुरू असताना किंवा लँडिंगच्या वेळी इंजिनमध्ये काही तांत्रिक बिघाड झाला होता का?  २. मानवी चूक (Pilot Error): लँडिंगच्या वेळी वैमानिकांच्या निर्णयामध्ये काही त्रुटी होती का?  ३. देखभाल रेकॉर्ड: व्हीएसआर व्हेंचर्सने विमानाची नियमित देखभाल (Maintenance) केली होती का?  ४. धावपट्टीची स्थिती: बारामती विमानतळाची धावपट्टी लँडिंगसाठी सुरक्षित होती का? अलीकडेच या विमानतळाचे व्यवस्थापन खाजगी हातातून महाराष्ट्र विमानतळ विकास कंपनीकडे (MADC) हस्तांतरित करण्यात आले होते, त्याचा काही परिणाम झाला का?    

विशेष म्हणजे, मागील दोन वर्षांत बारामती परिसरात प्रशिक्षण विमानांचे चार अपघात झाले आहेत, ज्यामुळे या हवाई क्षेत्राच्या सुरक्षिततेबद्दल गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत.   

राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिक्रिया

अजित पवार यांच्या अकाली निधनामुळे संपूर्ण भारतभर शोक व्यक्त केला जात आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याशी चर्चा करून घटनेबद्दल तीव्र दुःख व्यक्त केले. "अजित पवार हे एक कर्तव्यदक्ष नेते होते ज्यांनी महाराष्ट्राच्या विकासात मोलाचे योगदान दिले," अशा शब्दांत पंतप्रधानांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली.   

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अजित पवारांच्या निधनाला राज्याचे 'अपराजेय नुकसान' म्हटले आहे. शिवसेना (UBT) नेत्या प्रियांका चतुर्वेदी यांनी म्हटले की, "राजकारणात मतभेद असले तरी, अजित पवारांच्या कामाप्रती असलेल्या निष्ठेबद्दल सर्वांनाच आदर होता".   

पवार कुटुंबातील इतर सदस्य, विशेषतः शरद पवार आणि सुप्रिया सुळे, जे संसदेच्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनासाठी दिल्लीत होते, ते तातडीने पुण्याकडे रवाना झाले आहेत. संपूर्ण बारामती शहर आज बंद ठेवण्यात आले असून लोक रस्त्यावर उतरून आपल्या लाडक्या नेत्याला श्रद्धांजली अर्पण करत आहेत.   

भविष्यातील राजकीय परिणाम: राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि महायुती

अजित पवार यांच्या निधनामुळे केवळ एका घराण्याची नव्हे, तर एका संपूर्ण राजकीय पक्षाची मोठी हानी झाली आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (अजित पवार गट) ते मुख्य आधारस्तंभ होते. आगामी जिल्हा परिषद निवडणुका आणि त्यानंतर येणाऱ्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये अजित पवारांविना पक्षाची नौका पार लावणे ही त्यांच्या सहकाऱ्यांसमोर मोठी आव्हाने असतील.   

·         नेतृत्व पोकळी: पक्षाला आता सुनील तटकरे, प्रफुल्ल पटेल किंवा छगन भुजबळ यांच्यापैकी कोणाला तरी मुख्य चेहरा म्हणून पुढे करावे लागेल.

·         कौटुंबिक एकोपा: या संकटकाळात शरद पवार आणि अजित पवार यांच्यातील दोन गट पुन्हा एकत्र येतील का, याकडे महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.   

·         बारामतीचा गड: अजित पवारांनंतर बारामतीचे नेतृत्व पार्थ पवार, जय पवार की युगेंद्र पवार यांच्याकडे जाईल, हा पेच येणाऱ्या काळात निर्माण होऊ शकतो.   

विमान वाहतूक सुरक्षा: धडा घेण्याची गरज

अहमदाबादमधील २०२५ मधील एअर इंडियाचा भीषण विमान अपघात आणि त्यानंतर आता अजित पवारांचा हा अपघात, यामुळे भारतातील नागरी विमान वाहतूक आणि विशेषतः खाजगी चार्टर विमानांच्या सुरक्षेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. व्हीएसआर (VSR) सारख्या कंपन्यांच्या तांत्रिक ऑडिटमध्ये अनेक त्रुटी असल्याचे पूर्वीही समोर आले होते.   

राजकीय नेत्यांना त्यांच्या दौऱ्यांसाठी अनेकदा लहान विमाने आणि हेलिकॉप्टरचा वापर करावा लागतो. अशा परिस्थितीत, या विमानांची सुरक्षा तपासणी आणि वैमानिकांचा अनुभव यावर कडक नियंत्रण असणे आवश्यक आहे. नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयाने (MoCA) आता सर्व खाजगी चार्टर ऑपरेटरसाठी नवीन सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वे जाहीर करण्याचे संकेत दिले आहेत.   

अंतिम निष्कर्ष

अजित अनंतराव पवार यांच्या जाण्याने महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक धगधगते अग्निकुंड शांत झाले आहे. त्यांच्या कार्यपद्धतीवर टीका झाली, त्यांच्या राजकीय निर्णयांवर वाद झाले, मात्र त्यांच्या विकासकामांच्या गतीबद्दल कोणीही संशय घेतला नाही. बारामतीतील त्या भीषण धावपट्टीवर विखुरलेले विमानाचे अवशेष केवळ एका अपघाताची साक्ष देत नसून, एका महान राजकीय कारकिर्दीच्या अकाली समाप्तीचे प्रतीक आहेत.   

अजित पवार यांचे पार्थिव अंत्यदर्शनासाठी बारामतीमध्ये ठेवले जाणार असून, राज्य सरकारने शासकीय इतमामात त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्याचा निर्णय घेतला आहे. महाराष्ट्राच्या लाल मातीतील हा झुंजार नेता आज काळाच्या पडद्याआड गेला असला, तरी त्यांनी रचलेले विकासाचे डोंगर आणि प्रशासकीय धाक येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहतील.   

तपास अहवालात तांत्रिक बिघाड समोर येवो वा मानवी चूक, मात्र या भीषण दुर्घटनेने महाराष्ट्राच्या नेतृत्वाचे जे नुकसान केले आहे, ते कधीही भरून न निघणारे आहे. अजित पवारांना भावपूर्ण श्रद्धांजली!