जयंती विशेष : राष्ट्रसंत कर्मयोगी गाडगे बाबा — समाजजागृतीचा जिवंत संदेश...

                                 लेखक

                           प्रा.राहुल डोगंरे

राष्ट्रसंत गाडगे बाबा यांची जयंती आज राज्यभर विविध उपक्रमांनी साजरी होत असताना, त्यांच्या समाजजागृतीच्या कार्याची नव्याने आठवण होत आहे. झाडू हातात घेऊन गावोगाव फिरणाऱ्या या संताने केवळ स्वच्छतेचा संदेश दिला नाही, तर समाजमनातील अंधश्रद्धा, जातिभेद आणि अन्यायाविरुद्ध तीव्र प्रबोधन केले.

महाराष्ट्राच्या पुरोगामी विचारांची परंपरा करुणा आणि समतेचा मार्ग दाखवणाऱ्या गौतम बुद्ध पासून सुरू होऊन, अभंगातून सामाजिक जाणीव जागवणाऱ्या तुकाराम पर्यंत पोहोचते. स्वराज्याच्या माध्यमातून सन्मानाचे राज्य उभारणारे शिवाजी महाराज, शिक्षण आणि स्त्रीमुक्तीचा लढा उभारणारे ज्योतिराव फुले, तसेच समतेचे संविधान देणारे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी या विचारांना व्यापक अधिष्ठान दिले. या प्रवाहात गाडगे बाबा कृतीशील समाजसुधारक म्हणून उभे राहिले.

समाजासाठी दिलेला थेट संदेश.

गाडगे बाबांचे कीर्तन हे केवळ धार्मिक प्रवचन नव्हते; ते सामाजिक आरसा होते. त्यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले —

“देव दगडात नाही, तो माणसाच्या सेवेत आहे.”

त्यांनी मंदिरांच्या दानापेक्षा विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृहे, धर्मशाळा आणि शिक्षणासाठी निधी उभारला. समाजातील व्यसनाधीनता, अंधश्रद्धा, अस्वच्छता आणि जातीय भेदभावावर त्यांनी उघडपणे प्रहार केला. त्यांच्या कार्यपद्धतीत कृतीला शब्दांपेक्षा अधिक महत्त्व होते.

आजचे वास्तव.

आज समाज वेगाने बदलतो आहे. तंत्रज्ञान प्रगत झाले, पण मनातील भिंती अनेक ठिकाणी अजूनही कोसळलेल्या नाहीत. सोशल मीडियावरील अफवा, धार्मिक ध्रुवीकरण, अंधश्रद्धेचा नव्या स्वरूपात प्रसार आणि शिक्षणाचे वाढते व्यापारीकरण — या गोष्टी चिंतेचा विषय ठरत आहेत.

समाजातील वाढती असहिष्णुता आणि स्वार्थी राजकारण यामुळे समतेचा विचार दुय्यम ठरत असल्याची भावना व्यक्त होत आहे. अशा वेळी गाडगे बाबांची शिकवण अधिकच महत्त्वाची ठरते.

नव्या पिढीसाठी संदेश.

आजची तरुण पिढी ही परिवर्तनाची खरी शक्ती आहे.

जर प्रत्येक तरुणाने —एका गावात स्वच्छतेचा उपक्रम राबवला,एका कुटुंबातील अंधश्रद्धा दूर केली,एका विद्यार्थ्याला शिक्षणासाठी मदत केली,आणि संविधानिक मूल्यांबद्दल जागृती केली,तर समाजपरिवर्तनाची नवी लाट निर्माण होऊ शकते.

अपेक्षा.

राष्ट्रसंत कर्मयोगी गाडगे बाबांची जयंती ही केवळ अभिवादनाचा दिवस नाही; ती आत्मपरीक्षणाची संधी आहे. आपण त्यांच्या विचारांचा वारसा केवळ घोषणांत ठेवणार आहोत का, की तो आचरणात आणणार आहोत?

आज समाजाला पुन्हा एका झाडूची गरज आहे — जो रस्त्यांसोबत मनातील घाणही साफ करेल.

गाडगे बाबांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ आपण ठरवूया —समता, स्वच्छता आणि मानवतेचा दीप विझू देणार नाही.

हीच त्या संताला खरी आदरांजली ठरेल.

----- राहूल डोंगरे -----

मो. न.९४२३४१३८२६

शिवाजी नगर, तुमसर. जि- भंडारा