दुसऱ्याच्या दुःखाची जाणीव होणे, हीच खरी माणुसकी आहे ...

"जे लोक नशिबाला निरुपयोगी म्हणतात, त्यांनी एखाद्या गरीब माणसासोबत बसून त्याला विचारावे की आयुष्य म्हणजे काय..!"

हे वाक्य केवळ एक विचार नाही, तर समाजातील विषम वास्तवावर भाष्य करणारे एक सत्य आहे. आज अनेकजण यश मिळाल्यानंतर "मी फक्त माझ्या मेहनतीवर इथे पोहोचलो" असे अभिमानाने सांगतात. त्यात तथ्य असले तरी संपूर्ण सत्य मात्र ते नसते.

कारण प्रत्येक माणूस एकाच ठिकाणाहून शर्यत सुरू करत नाही. काहींचा जन्म संपन्न कुटुंबात होतो, तर काहींचा जन्म अशा घरात होतो जिथे दोन वेळच्या अन्नाचीही भ्रांत असते. काहींना चांगल्या शाळा, मार्गदर्शन, पुस्तके आणि संधी मिळतात, तर काही मुलांना शिक्षणाऐवजी लहान वयात कामाला जावे लागते. मग दोघांच्या यशाची तुलना कशी करता येईल?

गरिबी ही केवळ पैशांची कमतरता नसते. ती संधींची कमतरता असते. ती आत्मविश्वासाची परीक्षा असते. ती रोजच्या संघर्षाचे दुसरे नाव असते. ज्याने उपाशी पोटी दिवस काढले आहेत, ज्याने शिक्षणासाठी मैलोनमैल पायी प्रवास केला आहे, ज्याने आपल्या स्वप्नांपेक्षा कुटुंबाच्या गरजा मोठ्या मानल्या आहेत, त्यालाच आयुष्याचा खरा अर्थ समजू शकतो.

याचा अर्थ असा नाही की मेहनतीचे महत्त्व कमी आहे. मेहनत ही यशाची गुरुकिल्ली आहेच. पण संधी, सामाजिक वातावरण, आर्थिक परिस्थिती आणि नशीब यांचाही जीवनात महत्त्वाचा वाटा असतो. त्यामुळे यशस्वी माणसाने अहंकार बाळगू नये आणि संघर्ष करणाऱ्या माणसाकडे तुच्छतेने पाहू नये.

समाजात खरी प्रगती तेव्हाच होईल जेव्हा आपण एखाद्याच्या यशाचे कौतुक करताना त्याला मिळालेल्या संधींचाही विचार करू आणि एखाद्याच्या अपयशामागील परिस्थिती समजून घेण्याचा प्रयत्न करू. माणसाला त्याच्या परिस्थितीवरून नव्हे, तर त्याच्या प्रयत्नांवरून मोजले पाहिजे.

आज गरज आहे ती संवेदनशील समाजाची. अशा समाजाची जो गरीबाला दोष देणार नाही, तर त्याला संधी देईल. जो संघर्षाची थट्टा करणार नाही, तर त्याला आधार देईल. जो नशिबावर वाद घालणार नाही, तर दुसऱ्याचे नशीब घडविण्यासाठी हात पुढे करेल.

कारण दुसऱ्याच्या दुःखाची जाणीव होणे, हीच खरी माणुसकी आहे; आणि माणुसकीपेक्षा मोठे कोणतेही नशीब नाही.संदेश :

"स्वतःच्या यशाचा गर्व करण्यापेक्षा, दुसऱ्याच्या संघर्षाची जाणीव ठेवणे अधिक महत्त्वाचे आहे."

.                      डॉ.प्रा.देवानंद बि. नंदागवळी

                                     ‌भंडारा