फादर्स डे निमित्त. अग्रलेख!.. (बाप दिवस)

 

नात्यांचा पाया : परस्पर आदराची अनमोल शक्ती

     मानवी जीवनात अनेक नाती येतात, परंतु पती-पत्नीचे नाते हे सर्वात महत्त्वाचे आणि संवेदनशील नाते मानले जाते. या नात्यावरच संपूर्ण कुटुंबाची उभारणी अवलंबून असते. प्रेम, विश्वास, जिव्हाळा आणि समजूतदारपणा हे नात्याचे आधारस्तंभ असले तरी त्या सर्वांना टिकवून ठेवणारी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे परस्पर आदर होय.

     घरातील मुले ही आपल्या आई-वडिलांची पहिली आणि सर्वात जवळची निरीक्षक असतात. आई-वडील एकमेकांशी कसे बोलतात, कसे वागतात, मतभेद कसे सोडवतात याचा मुलांच्या मनावर खोल परिणाम होत असतो. जर पत्नी पतीचा किंवा पती पत्नीचा सतत अपमान करत असेल, त्यांचा अवमान करत असेल, तर मुलांच्या मनातही त्या व्यक्तीबद्दल आदर कमी होण्याची शक्यता निर्माण होते. त्यामुळे मुलांच्या मनात संस्कार रुजवायचे असतील तर सर्वप्रथम आई-वडिलांनी एकमेकांप्रती आदराची भावना जपली पाहिजे.

     मतभेद असणे हे कोणत्याही नात्यात स्वाभाविक आहे. दोन व्यक्तींचे विचार, सवयी आणि अपेक्षा वेगवेगळ्या असू शकतात. परंतु मतभेदांचे रूपांतर मनभेदात होऊ नये यासाठी आदर आवश्यक असतो. जिथे आदर असतो तिथे संवाद असतो, समजून घेण्याची तयारी असते आणि चुका माफ करण्याची उदारता असते. परंतु जिथे आदराचा अभाव असतो, तिथे अहंकार, आरोप-प्रत्यारोप आणि कटुता वाढू लागते.

     आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत अनेक कुटुंबांमध्ये संवाद कमी होत चालला आहे. मोबाईल, सोशल मीडिया आणि वाढती स्पर्धा यामुळे माणसे एकमेकांपासून दूर जात आहेत. परिणामी नात्यांमधील विश्वास, जिव्हाळा आणि आदर कमी होताना दिसत आहे. याच कारणामुळे अनेक घरांमध्ये तणाव वाढत असून घटस्फोटाचे प्रमाणही चिंताजनकपणे वाढत आहे.

     खरे पाहता, आदर म्हणजे केवळ मोठ्याने बोलणे टाळणे किंवा औपचारिक सन्मान करणे नव्हे. आदर म्हणजे समोरच्या व्यक्तीच्या भावना, विचार, कष्ट आणि अस्तित्वाची कदर करणे होय. पती-पत्नीने एकमेकांच्या गुणांचे कौतुक करावे, अडचणीच्या काळात साथ द्यावी आणि सार्वजनिक ठिकाणी एकमेकांचा मान राखावा. अशा छोट्या-छोट्या गोष्टी नात्याला अधिक मजबूत बनवतात.

     मुलांवर चांगले संस्कार करण्यासाठी त्यांना उपदेश करण्यापेक्षा आई-वडिलांनी स्वतःच्या वर्तनातून आदर्श घालून दिला पाहिजे. ज्या घरात आई-वडील एकमेकांशी आदराने बोलतात, प्रेमाने वागतात आणि मतभेद शांततेने सोडवतात, त्या घरातील मुलेही सुसंस्कृत, समंजस आणि जबाबदार नागरिक बनतात.

     आज प्रत्येकाने स्वतःला एक प्रश्न विचारण्याची गरज आहे  मी माझ्या नात्यांमध्ये आदर जपतो का?.. कारण प्रेमाचा पाया भावनांवर उभा असतो, पण नात्यांची इमारत आदराच्या भक्कम स्तंभांवर टिकून राहते.

     लक्षात ठेवा :— "ज्या नात्यात परस्पर आदर असतो, त्या नात्यात वाद असू शकतात; पण तुटणं नसतं. आणि ज्या नात्यात आदर नसतो, तिथे प्रेम असलं तरी ते फार काळ टिकत नाही."

     "घराची खरी श्रीमंती पैशाने नव्हे, तर परस्पर प्रेम, विश्वास आणि आदराने मोजली जाते. ज्या घरात एकमेकांचा सन्मान केला जातो, तेथे सुख, समाधान आणि संस्कार आपोआप नांदतात."

"नात्यातील प्रेम सुंदर असते, पण त्या प्रेमाला टिकवून ठेवणारा पाया म्हणजे परस्पर आदर. आदर जपा, नाती जपा आणि संस्कारांची परंपरा जपा."

        ✍️ डॉ.प्रा.देवानंद बी.नंदागवळी

                           भंडारा