‘इतिहासाच्या पाऊलखुणा’

• "1600 वर्षांचा वारसा आणि 700 वर्षांची भक्ती: मनसरमध्ये जुळला.

 • वाकाटक-चक्रधर स्वामींचा अद्भुत योग"

"साप्ताहिक जनता की आवाज" 

       न्युज नेटवर्क 

  

भंडारा :- विदर्भाच्या भूमीत इतिहास आणि अध्यात्माचा एक दुर्मिळ संगम पाहायला मिळतोय. एकेकाळी वाकाटक सम्राटांची गजबजलेली राजधानी असलेलं मनसर... आणि याच भूमीवर 700 वर्षांपूर्वी महानुभाव पंथाचे प्रवर्तक श्री चक्रधर स्वामींचे चरणकमल उमटले होते. दोन वेगवेगळ्या कालखंडांना जोडणाऱ्या घटना 

हे आहे मनसर... नागपूरपासून अवघ्या 45 किलोमीटरवर असलेलं एक छोटं गाव. पण या मातीच्या कणाकणात दडलाय 1600 वर्षांचा इतिहास. इ.स. 5 व्या शतकात वाकाटक राजा प्रवरसेन दुसरा याने इथेच आपली राजधानी 'प्रवरपुर' वसवली. भव्य राजवाडे, प्रवरेश्वर शिवमंदिर आणि कलेचा सुवर्णकाळ अनुभवणारी ही नगरी होती.

पुरातत्व विभागाच्या उत्खननात इथे राजप्रासाद, मंदिरे आणि दुर्मिळ शिल्पे सापडली. इतिहासकारांच्या मते, अजिंठा लेण्यांना आश्रय देणाऱ्या वाकाटकांचे हे सर्वात महत्त्वाचे केंद्र होते.

पण मनसरची ओळख फक्त वाकाटकांपुरती मर्यादित नाही. याच मनसरमध्ये आहे 'सीळा आईचे' प्राचीन मंदिर. आणि या मंदिराशी जोडली गेली आहे महानुभाव पंथाची एक अलौकिक लीळा.

'लीळाचरित्र' या महानुभावीय ग्रंथात उल्लेख आहे की, सुमारे 700 वर्षांपूर्वी, म्हणजे 13 व्या शतकात, श्री चक्रधर स्वामी आपल्या सर्वज्ञ शिष्यांसह विदर्भ भ्रमणावर असताना मनसर येथे आले होते. येथील सीळा आई मंदिराच्या आवारातील एका शिळेवर ते काही काळ स्थानापन्न झाले होते. स्वामींनी इथे भक्तांना उपदेश केला आणि या स्थानाला आपल्या वास्तव्याने पावन केले. आजही भाविक ती 'स्वामींची बैठक' म्हणून त्या शिळेचे दर्शन घेतात.

 

"चक्रधर स्वामी इथे बसले होते, ही आमच्यासाठी अभिमानाची गोष्ट आहे. वाकाटक राजांच्या काळात जी भूमी वैभवाने नटली होती, तीच भूमी स्वामींच्या स्पर्शाने पुन्हा एकदा धन्य झाली."

म्हणजे बघा... एकाच भूमीवर 1600 वर्षांपूर्वी सत्ता आणि कला नांदत होती, आणि 700 वर्षांपूर्वी त्याच भूमीवर भक्ती आणि तत्वज्ञानाचा झरा वाहत होता. वाकाटकांचे शिवभक्त राजे आणि निर्गुण भक्तीचा प्रसार करणारे चक्रधर स्वामी - यांची प्रत्यक्ष भेट झाली नसली, तरी त्यांच्या पाऊलखुणा मनसरच्या मातीत एकत्र नांदत आहेत. हा योग केवळ ऐतिहासिक नाही, तर अध्यात्मिकदृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाचा आहे.