हे स्वातंत्र्य नेमके कुणाचे? बहुजनांचे की मूठभर लोकांचे……समाजमित्र नाशिकभाऊ चवरे.

संकलन :- हर्षवर्धन देशभ्रतार.

१५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारत स्वतंत्र झाला. अनेक स्वातंत्र्य सैनिकांच्या संघर्षातून आणि बलिदानातून देशाला स्वातंत्र्य मिळाले. प्रत्येक भारतीयासाठी हा दिवस अभिमानाचा आणि आनंदाचा आहे. परंतु, स्वातंत्र्य मिळून जवळपास आठ दशके पूर्ण झाल्यानंतर एक महत्त्वाचा प्रश्न आजही आपल्या समोर उभा आहे – हे स्वातंत्र्य नेमके कुणाचे? बहुजनांचे की मूठभर लोकांचे?

भारतीय संविधानाने प्रत्येक नागरिकाला समानतेचा अधिकार दिला. स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आणि न्याय ही मूल्ये भारतीय लोकशाहीचा पाया आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी संविधानाच्या माध्यमातून सर्व समाजघटकांना समान अधिकार देण्याचा प्रयत्न केला. सामाजिक, शैक्षणिक आणि आर्थिकदृष्ट्या मागासलेल्या घटकांना न्याय मिळावा, ही त्यांची भूमिका होती.

मात्र, आजही समाजातील मोठा वर्ग अनेक मूलभूत सुविधांपासून वंचित आहे. शिक्षण, रोजगार, आरोग्य आणि आर्थिक संधी यांमध्ये मोठी विषमता दिसून येते. देशाची अर्थव्यवस्था वाढत असताना समाजातील अनेक घटक अजूनही गरिबी, बेरोजगारी आणि सामाजिक अन्यायाचा सामना करत आहेत.

बहुजन समाज हा देशाच्या लोकसंख्येचा मोठा भाग आहे. शेती, उद्योग, बांधकाम, कामगार क्षेत्र आणि देशाच्या विकासात बहुजन समाजाचे मोठे योगदान आहे. तरीही निर्णयप्रक्रियेत आणि सत्ताकारणात त्यांचे प्रतिनिधित्व अपेक्षित प्रमाणात दिसून येत नाही.

मान्यवर कांशीरामजी यांनी दिलेला “जिसकी जितनी संख्या भारी, उसकी उतनी भागीदारी” हा विचार आजही महत्त्वाचा आहे. लोकशाहीमध्ये प्रत्येक समाजघटकाला त्याच्या लोकसंख्येनुसार प्रतिनिधित्व मिळाले पाहिजे, हा या विचाराचा मुख्य आधार आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” हा संदेश दिला. शिक्षण हे सामाजिक परिवर्तनाचे सर्वात मोठे साधन आहे. संघटन ही समाजाची ताकद आहे आणि अन्यायाविरुद्ध संघर्ष करणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे.

आज भारत विज्ञान, तंत्रज्ञान, उद्योग, संरक्षण आणि अवकाश संशोधनाच्या क्षेत्रात मोठी प्रगती करत आहे. परंतु, खऱ्या अर्थाने विकसित भारत घडवायचा असेल, तर विकासाचा लाभ समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचला पाहिजे.

स्वातंत्र्य म्हणजे केवळ परकीय सत्तेतून मुक्त होणे नव्हे. सामाजिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक समानता निर्माण करणे, प्रत्येक नागरिकाला सन्मानाने जगण्याचा अधिकार मिळवून देणे आणि संविधानातील मूल्यांची अंमलबजावणी करणे, हाच स्वातंत्र्याचा खरा अर्थ आहे.

या १५ ऑगस्टच्या निमित्ताने आपण स्वतःला एक प्रश्न विचारला पाहिजे – आपल्या देशातील प्रत्येक नागरिक खरोखरच स्वतंत्र आहे का?

जोपर्यंत समाजातील शेवटच्या घटकाला न्याय, समान संधी आणि सन्मान मिळत नाही, तोपर्यंत स्वातंत्र्याचा प्रवास पूर्ण होणार नाही.

चला, समता, बंधुता आणि सामाजिक न्याय यांच्या आधारावर सर्वसमावेशक भारत घडविण्याचा संकल्प करूया.

.   ✍️ समाजमित्र नाशिकभाऊ चवरे

     जिल्हाध्यक्ष अखिल भारतीय मराठी

        साहित्य परिषद जिल्हा भंडारा.

               8975916852