"गल्ली ते दिल्ली"पर्यंतचा ‘इलेक्ट्रिक मॅन’ अभय डी. रंगारींचा थक्क करणारा, भूकंपमय, थरारक आणि प्रेरणादायी प्रवास.

• भारतीय दलित साहित्य अकादमीकडून अभय यांच्या कार्याची दखल; डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नॅशनल फेलोशिप अवार्ड २०२६ साठी निवड.

.            अभय डि.रंगारी अवार्ड २०२६ निवड पत्र

        हर्षवर्धन देशभ्रतार 

"साप्ताहिक जनता की आवाज़" 

 

भंडारा :- सामान्य शेतकरी कुटुंबातून आलेला एक तरुण, शिक्षणासाठी आणि जगण्यासाठी संघर्ष करत असतानाच समाजातील अन्याय, विषमता आणि सामान्य जनतेच्या प्रश्नांविरुद्ध आवाज उठवतो; प्रश्न केवळ मांडत नाही तर त्याच्या मुळाशी जाऊन व्यवस्था बदलण्याचा प्रयत्न करतो. गल्लीपासून दिल्लीपर्यंत जनसामान्यांच्या प्रश्नांना भिडणारा आणि आपल्या आक्रमक, निर्भीड व विद्युत वेगाने प्रसार प्रचार व सातत्यपूर्ण सामाजिक कार्यामुळे ‘इलेक्ट्रिक मॅन’ म्हणून ओळख निर्माण करणारे अभय डी. रंगारी यांच्या संघर्षमय प्रवासाची आता राष्ट्रीय स्तरावर दखल घेण्यात आली आहे.

भारतीय दलित साहित्य अकादमी, नवी दिल्ली यांच्या वतीने दिला जाणारा “डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नॅशनल फेलोशिप अवार्ड २०२६” यासाठी अभय डी. रंगारी यांची निवड करण्यात आली आहे. सामाजिक परिवर्तन, मानवाधिकार, शेतकरी प्रश्न, शिक्षण, पर्यावरण, जनजागृती आणि जनहिताच्या विविध प्रश्नांवर त्यांनी केलेल्या सातत्यपूर्ण कार्याची दखल या सन्मानाच्या माध्यमातून घेतली जात आहे.

संघर्षातून घडला ‘इलेक्ट्रिक मॅन’

अभय डी. रंगारी यांचा प्रवास हा केवळ पुरस्कारांचा किंवा सन्मानांचा प्रवास नाही; तो संघर्षाचा, प्रश्न विचारण्याचा आणि सामान्य माणसाच्या हक्कांसाठी रस्त्यावर उतरण्याचा प्रवास आहे.

सामान्य कुटुंबातून आलेल्या अभय यांनी स्वतःच्या अडचणींवर मात करताना समाजातील असंख्य वंचित, पीडित आणि सामान्य नागरिकांच्या प्रश्नांना स्वतःचे प्रश्न मानले. एखाद्या नागरिकावर अन्याय झाला, शेतकऱ्यांवर अन्याय झाला, शिक्षणामध्ये आर्थिक अडथळे निर्माण झाले किंवा प्रशासनाच्या धोरणांमुळे सामान्य जनतेवर परिणाम झाला, तर त्याविरोधात आवाज उठविण्याची भूमिका त्यांनी सातत्याने घेतली.

त्यांच्या कार्याची पद्धतही वेगळी राहिली आहे. निवेदन, आंदोलन, धरणे, मोर्चे, रस्ता रोको, जेलभरो, जनजागृती आणि सामाजिक माध्यमांचा प्रभावी वापर अशा विविध माध्यमांतून त्यांनी लोकांचे प्रश्न प्रशासन आणि शासनाच्या निदर्शनास आणून दिले आहेत.

शेतकरी आणि सामान्य जनतेच्या प्रश्नांसाठी संघर्ष

शेतकरी हा त्यांच्या कार्याचा महत्त्वाचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. शेतकरी परिवर्तन यात्रा, विविध शेतकरी प्रश्नांवरील आंदोलन आणि जनजागृतीच्या माध्यमातून त्यांनी शेतकऱ्यांच्या समस्यांना वाचा फोडण्याचा प्रयत्न केला.

स्मार्ट मीटर किंवा रिचार्ज मीटरच्या प्रश्नावरही त्यांनी आवाज उठविला. सामान्य ग्राहकांच्या आर्थिक हिताचा प्रश्न उपस्थित करत त्यांनी या व्यवस्थेविरोधात जनजागृती केली.

याचबरोबर शिक्षणाचा वाढता खर्च, शिक्षणातील कथित गैरप्रकार, APAAR ID, Kisan ID, आधार कार्डाशी संबंधित संभाव्य धोके याबाबतही जनजागृती करण्याचे काम त्यांनी केले असल्याचा उल्लेख त्यांच्या कार्यावरील वृत्तांत आढळतो.

मानवाधिकारांसाठी निर्भीड भूमिका

अभय डी. रंगारी यांच्या कार्याचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे मानवाधिकारांचे संरक्षण.

मानवी प्रतिष्ठा, स्वातंत्र्य आणि मूलभूत अधिकार यांना बाधा पोहोचत असल्याचे त्यांच्या निदर्शनास आले की त्याविरोधात कायदेशीर आणि लोकशाही मार्गाने आवाज उठविण्याची भूमिका त्यांनी घेतली. त्यामुळेच जनसामान्यांचा बुलंद आवाज म्हणून त्यांची परिसरात ओळख निर्माण झाली असल्याचे वृत्तांत नमूद करण्यात आले आहे.

आंदोलनांच्या माध्यमातून व्यवस्था परिवर्तनाचा प्रयत्न.

रस्ता रोको आंदोलन, जेलभरो आंदोलन, भारत बंद आंदोलन, विविध निवेदने, मोर्चे आणि धरणे-प्रदर्शनांमधून त्यांनी जनतेच्या प्रश्नांना व्यापक स्वरूप देण्याचा प्रयत्न केला.

त्यांचा संघर्ष केवळ एखाद्या एका समाजापुरता मर्यादित न राहता शेतकरी, विद्यार्थी, कामगार, सामान्य ग्राहक, वंचित घटक आणि सर्वसामान्य नागरिकांच्या प्रश्नांपर्यंत विस्तारलेला दिसतो.

अंधश्रद्धा निर्मूलन, शिक्षणासाठी धडपड, पर्यावरण संवर्धन, जनावरांच्या चराईसाठी गावलगतच्या जंगलातील जागा खुली करण्याचा प्रश्न, सैनिकांच्या प्रश्नांवर आवाज उठविणे अशा विविध विषयांवरही त्यांनी काम केले आहे.

स्टॅम्प पेपरवरील निवडणूक जाहीरनामा ठरला चर्चेचा विषय

अभय डी. रंगारी यांच्या कार्यातील सर्वाधिक वेगळ्या प्रयोगांपैकी एक म्हणजे स्टॅम्प पेपरवर निवडणूक जाहीरनामा प्रसिद्ध करून लोकांसमोर राजकीय बांधिलकी स्पष्ट करण्याचा प्रयोग.

राजकारणात केवळ आश्वासने न देता निवडणूक जाहीरनाम्यातील आश्वासनांची जबाबदारी निश्चित व्हावी, या भूमिकेतून त्यांनी केलेला हा प्रयोग चर्चेत आला. उपलब्ध वृत्तानुसार या प्रयोगाची दखल दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीतही घेण्यात आली आणि Game Changer चित्रपटातील एका दृश्याच्या साधर्म्य संदर्भात त्याचा उल्लेख करण्यात आला आहे.

सोशल मीडियातूनही जनजागृती

आजच्या डिजिटल युगात सामाजिक माध्यमांचा प्रभावी वापर करून जनहिताचे प्रश्न लोकांपर्यंत पोहोचविणे आणि व्यवस्था परिवर्तनासाठी जनमत तयार करण्याचा प्रयत्न अभय डी. रंगारी यांनी केला आहे.

त्यांच्या लेखणीतूनही समाजहिताचे प्रश्न मांडले जात असून विविध वर्तमानपत्रांत सातत्याने लेखन सुरू असल्याचा उल्लेख उपलब्ध वृत्तांत आहे. त्यांचे दोन कवितासंग्रह प्रकाशनाच्या वाटेवर असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे.

पुरस्कारांची मालिकाही उल्लेखनीय

त्यांच्या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेत त्यांना विविध राज्यस्तरीय व राष्ट्रीय स्थरावर अनेक पुरस्कारानी गौरविण्यात आले 

1) लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे समाजसेवक पुरस्कार (निवड) औरंगाबाद (संभाजीनगर)

2) कुशल नेतृत्व जननायक लोकगौरव पुरस्कार - मुंबई 

3) गोल्डन पिकॉक अवार्ड - मुंबई

4) मानवाधिकार पुरस्कार - अहिल्यानगर 

5) डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर राष्ट्रीय विचार प्रेरणा पुरस्कार - कोल्हापूर

6) जीवनगौरव पुरस्कार - पवनी , भंडारा

7) प्रबोधिनी स्टार पुरस्कार- चंद्रपूर

8) प्रजासत्ताक गौरव मानवसेवा पुरस्कार - ठाणे

9) राष्ट्रपिता महात्मा ज्योतिबा फुले समाजभूषण पुरस्कार - नागपूर 

10) महाराष्ट्र भूषण सन्मान 2026 - आनंदी युनिव्हर्स फाउंडेशन - पुणे

11) महाराष्ट्र एक्सलंस अवार्ड - बुलढाणा

12)महाराष्ट्र लोकनायक पुरस्कार - बुलढाणा

‘इलेक्ट्रिक मॅन’ ही ओळख का?

अभय डी. रंगारी यांच्या कामाचा विद्युत वेग, सातत्य आणि विविध प्रश्नांवर एकाच वेळी सक्रिय राहण्याची त्यांची कार्यपद्धती यामुळे त्यांना ‘इलेक्ट्रिक मॅन’ अशी ओळख मिळाल्याचे अलीकडील वृत्तांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

एखादा प्रश्न समोर आला की त्यावर प्रतिक्रिया देण्यापुरते न थांबता त्याचा अभ्यास करून जनतेला सोबत घेऊन आंदोलनाच्या माध्यमातून तो प्रश्न पुढे नेण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला आहे. त्यामुळे त्यांच्या कार्याचा प्रवास हा केवळ व्यक्तीचा प्रवास न राहता सामाजिक प्रश्नांना भिडणाऱ्या एका संघर्षशील चळवळीचा प्रवास बनला आहे.

आता दिल्लीच्या राष्ट्रीय व्यासपीठावर गौरव

गल्लीतील सामान्य माणसाच्या प्रश्नांपासून सुरू झालेला हा प्रवास आता दिल्लीतील राष्ट्रीय स्तरावरील सन्मानापर्यंत पोहोचला आहे.

भारतीय दलित साहित्य अकादमी, नवी दिल्ली यांच्या वतीने डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नॅशनल फेलोशिप अवार्ड २०२६ साठी अभय डी. रंगारी यांची झालेली निवड ही त्यांच्या समर्थकांसाठी आणि भंडारा जिल्ह्यासाठी अभिमानाची बाब मानली जात आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दिलेल्या शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा या विचारातून प्रेरणा घेऊन सामाजिक न्याय, समता आणि जनहितासाठी संघर्ष करणाऱ्या अभय डी. रंगारी यांच्या प्रवासाला मिळालेला हा राष्ट्रीय सन्मान त्यांच्या पुढील सामाजिक वाटचालीला नवी ऊर्जा देणारा ठरणार आहे.

भंडाऱ्याच्या मातीतून सुरू झालेला हा संघर्ष आता दिल्लीच्या राष्ट्रीय व्यासपीठावर पोहोचला आहे. गल्लीपासून दिल्लीपर्यंतचा हा प्रवास अनेक अडथळ्यांनी भरलेला असला, तरी जनतेच्या प्रश्नांसाठी लढण्याची जिद्द आणि परिवर्तनाची आस कायम राहिली—आणि म्हणूनच ‘इलेक्ट्रिक मॅन’ अभय डी. रंगारी यांचा हा प्रवास आज अनेकांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.