पुस्तकांशी मैत्री : यश, संस्कार आणि उज्ज्वल भविष्याची पहिली पायरी. - डॉ.प्रा.देवानंद बि.नंदागवळी.

.        संकलन :-हर्षवर्धन देशभ्रतार  

     मैत्री हा मानवी जीवनातील सर्वात सुंदर आणि पवित्र भाव आहे. प्रत्येकाला चांगला मित्र हवा असतो, जो संकटात साथ देईल, योग्य मार्ग दाखवेल आणि जीवन समृद्ध करेल. परंतु या जगात असा एक मित्र आहे, जो कधीही साथ सोडत नाही, कधीही फसवत नाही आणि आयुष्यभर आपल्याला समृद्ध करत राहतो—तो म्हणजे पुस्तक.

     आज मैत्री दिन मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. सोशल मीडियावर शुभेच्छांचा वर्षाव होतो, मित्रांसोबत आनंदाचे क्षण साजरे केले जातात. मात्र या उत्सवाच्या निमित्ताने आपण स्वतःला एक प्रश्न विचारण्याची गरज आहे—आपण पुस्तकांशी मैत्री केली आहे का?

     आजचे युग माहिती आणि तंत्रज्ञानाचे आहे. मोबाईल, इंटरनेट आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांच्या माध्यमातून माहिती सहज उपलब्ध होते; परंतु माहिती आणि ज्ञान यामध्ये मूलभूत फरक आहे. माहिती क्षणिक असू शकते, परंतु पुस्तकांमधून मिळणारे ज्ञान माणसाचा विचार घडवते, विवेक जागृत करते आणि जीवनाला योग्य दिशा देते.

     वाचन ही केवळ सवय नसून ती एक संस्कृती आहे. नियमित वाचन करणारा माणूस अधिक विचारशील, संयमी आणि संवेदनशील बनतो. पुस्तकांमुळे भाषेची समृद्धी वाढते, कल्पनाशक्ती विस्तारते, निर्णयक्षमता विकसित होते आणि व्यक्तिमत्त्व अधिक प्रभावी बनते. म्हणूनच पुस्तकांना ज्ञानाचा अथांग साठा, सर्वोत्तम सोबती, व्यक्तिमत्त्व विकासाचे साधन आणि योग्य दृष्टीकोन देणारे मार्गदर्शक म्हटले जाते.

     भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे जीवन हे पुस्तकांशी मैत्रीचे सर्वोत्तम उदाहरण आहे. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत शिक्षण घेत असताना त्यांनी पुस्तकांना आपला जिवलग मित्र मानले. जगभरातील ग्रंथालयांमध्ये त्यांनी हजारो ग्रंथांचा अभ्यास केला. त्यांचे ज्ञान, तर्कशक्ती आणि दूरदृष्टी यामागे पुस्तकांशी असलेली त्यांची अखंड निष्ठा होती. त्यांनी दिलेला संदेश आजही तितकाच प्रेरणादायी आहे—शिक्षण हेच परिवर्तनाचे सर्वात प्रभावी साधन आहे.

     आजची तरुण पिढी मोठ्या प्रमाणात मोबाईलच्या पडद्यावर रमलेली दिसते. मनोरंजनाच्या आहारी जाऊन वाचनापासून दूर जाण्याची प्रवृत्ती वाढत आहे. ही परिस्थिती चिंताजनक आहे. कारण पुस्तकांपासून दूर जाणारी पिढी विचारांपासूनही दूर जाऊ शकते. समाजात विवेक, वैज्ञानिक दृष्टिकोन, संवेदनशीलता आणि सामाजिक जबाबदारी रुजवायची असेल, तर वाचन संस्कृतीला पुन्हा बळ द्यावे लागेल.

     मैत्री दिनानिमित्त प्रत्येक विद्यार्थी, युवक आणि पालकांनी एक छोटासा संकल्प करूया—दररोज किमान अर्धा तास पुस्तक वाचण्याचा आणि आपल्या घरात वाचनाची संस्कृती निर्माण करण्याचा. मुलांना महागडे मोबाईल देण्यापेक्षा चांगली पुस्तके भेट देणे हीच त्यांच्यासाठी सर्वात मौल्यवान भेट ठरेल.

     खरी मैत्री तीच जी आपल्याला उन्नतीकडे घेऊन जाते. पुस्तकांशी केलेली मैत्री माणसाला ज्ञान, संस्कार, आत्मविश्वास, विवेक आणि यश देते. म्हणूनच या मैत्री दिनी प्रत्येकाने स्वतःशी एक वचन द्यावे—"मी पुस्तकांशी मैत्री करीन, कारण हीच मैत्री माझे भविष्य घडवेल."

मित्र जोडा, पण पुस्तकांशी नातेही जोडा; कारण चांगले मित्र आयुष्याला आनंद देतात, तर चांगली पुस्तके आयुष्याला अर्थ देतात.

.                         अग्रलेख ✍️ 

          डॉ. देवानंद बी. प्रा. नंदागवळी

                           भंडारा