इस्लाममधील ७-७-७ पालकत्व पद्धत आणि राष्ट्रनिर्मितीत तिची भूमिका.लेखक :- शहाबुद्दीन दिल्ली.

.               लेखक - सहाबुद्दीन 

संकलन :- हर्षवर्धन देशभ्रतार 

इस्लाममध्ये मुलांचे संगोपन ही एक मोठी अमानत (जबाबदारी) मानली जाते. पालकांची जबाबदारी केवळ मुलांच्या भौतिक गरजा पूर्ण करण्यापुरती मर्यादित नसते, तर त्यांच्या धार्मिक, नैतिक आणि सामाजिक विकासाची जबाबदारीही त्यांच्यावर असते. आजच्या काळात, जेव्हा कौटुंबिक व्यवस्था विविध आव्हानांचा सामना करत आहे. तेव्हा इस्लामिक शिकवण संतुलित आणि सर्वसमावेशक मार्गदर्शन प्रदान करते. वा मार्गदर्शक तत्वांपैकी एक प्रभावी संकल्पना म्हणजे ७-७-७ पद्धत (७-७-७), जी मुलांच्या विकासाचे तीन महत्त्वाचे टप्पे स्पष्ट करते. ही पद्धत केवळ एक सदाचारी व्यक्ती घडवण्यास मदत करत नाही, तर एक सशक्त राष्ट्र आणि जबाबदार समाज उभारण्यासाठी पायाही रचते.

७-७-७ पद्धतीनुसार, मुलाचे आयुष्य तीन टप्प्यांत विभागले गेले आहे आणि प्रत्येक टप्पा सात वर्षांचा असतो. पहिली सात बर्षे प्रेम आणि आपुलकीचा काळ मानली जातात; दूसरी सात बर्षे शिस्त आणि प्रशिक्षणाचा काळ असतात; आणि तिसरी सात बर्षे सल्लामसलत, मार्गदर्शन आणि विश्वास निर्माण करण्याचा काळ असतात. ही विभागणी मुलाच्या नैसर्गिक आणि मानसिक विकासाशी बऱ्याच अंशी सुसंगत आहे.

मुलाच्या आयुष्यातील पहिली सात बर्षे अत्यंत संवेदनशील आणि महत्वाची असतात. या काळात मुलांना भरपूर प्रेम, लक्ष आणि संरक्षणाची गरज असते. इस्लाम पालकांना मुलांशी दयाळूपणा, करुणा आणि प्रेमाने वागण्याची शिकवण देतो. प्रेषित मुहम्मद (स.) मुलांवर खूप प्रेम करत असत. ते त्यांना कवेत घेत, त्यांच्यावर प्रेम दर्शवत आणि त्यांच्यासोबत खेळत असत. या टप्प्यावर मुलांमध्ये आत्मविश्वास, आपुलकी आणि भावनिक स्थिरता विकसित होते. जर या काळात मुलाला पुरेसे प्रेम आणि लक्ष मिळाले नाही, तर त्यांच्या मनात असुरक्षिततेची भावना निर्माण होऊ शकते आणि मानसिक तणाव जाणवू शकतो, ज्याचा त्यांच्या व्यक्तिमत्यावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.

दुसऱ्या सात वर्षाच्या काळात, मुलांच्या संगोपनाचा दृष्टिकोन बदलतो. शिस्त, जबाबदारी आणि नैतिक शिक्षण या गोष्टींना अधिक महत्त्व प्राप्त होते. इस्लामिक शिकवण पालकांना मात वर्षाच्या वयापासूनच मुलांना नमाज्याचत (प्रार्थनेबाबत) मार्गदर्शन करण्यास प्रोत्साहित करते; यावरून या टप्प्यावर शिस्त आणि धार्मिक आचरणाची ओळख करून देण्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. पालकांनी मुलांना योग्य आणि अयोग्य यातील फरक ओळखण्यास शिकवले पाहिजे आणि त्यांच्यात प्रामाणिकपणा, सत्यप्रियता, संयम व सहिष्णुता यांसारखे गुण रुजवले पाहिजेत. हा असा टप्पा आहे जेव्हा मुलांना सामाजिक मूल्ये, राष्ट्रप्रेम, नागरिक जाणीव आणि सामूहिक जबाबदारीची भावना यांची ओळख करून दिली जाऊ शकते.

तिसऱ्या सात वर्षांच्या कालखंडात, मुलांशी एखाद्या मित्राप्रमाणे बागले जाते. या टप्प्यावर त्यांना अधिक स्वातंत्र्य दिले जाते, त्यांच्या मतांना महत्व दिले जाते आणि त्यांच्या आयुष्याशी संबंधित निर्णयांमध्ये त्यांना सहभागी करून घेतले जाते. हा हा साधारणपणे किशोरवयीन काळ असतो, जेव्हा व्यक्तीचे व्यक्तिमत्व परिपक्क होऊ

लागते. जर पालकांनी या टप्प्यावर अतिशय कठोर भूमिका घेतली, तर मुले बंडखोर किंवा दुरावलेली बनू शकतात. मात्र, जर त्यांना विश्वास आणि योग्य मार्गदर्शन मिळाले, तर ते जबाबदार आणि जागरूक नागरिक म्हणून घडू शकतात.

७-७-७ ही कार्यपद्धती कार्यपद्धती केवळ केवळ वैयक्तिक संगोपनापुरती मर्यादित नाही; तिचे परिणाम राष्ट्रीय स्तरावरही दिसून येतात. प्रेम, शिस्त आणि विश्वास वा टप्प्यांतून बाढलेली मुले नैतिकदृष्ट्या सदाच गरी, जबाबदार आणि जागरूक नागरिक बनण्याची शक्यता अधिक असते. अशा व्यक्ती कालांतराने समाज आणि राष्ट्राच्या विकासात योगदान देतात.

राष्ट्रनिर्मितीत या कार्यपद्धतीची भूमिका विशेष महत्वाची आहे. जर प्रत्येक घरात मुलांचे संगोपन अशा प्रकारे केले गेले, तर संपूर्ण समाजात हळूहळू सुधारणा होऊ शकते. ज्या व्यक्तींना लह-निपणापासूनच सत्य, न्याय, जबाबदारी आणि इतरांच्या हकांचा आदर करण्याचे शिक्षण दिले जाते, त्या व्यक्ती भ्रष्टाचार, अन्याय, जातीयवाद आणि सामाजिक अनिष्ट प्रथांपासून दूर राहण्याची शक्यता असते. अशा प्रकारे, एक अधिक स्वच्छ, न्याय्य आणि सशक्त समाज निर्माण होऊ शकतो. देशभक्ती आणि राष्ट्रीय एकता हे देखील या संगोपनाचा भाग बनू

शकतात. जेव्हा मुलांना लहानपणापासूनच देशावर प्रेम करण्याचे,

कायद्यांचा आदर करण्याचे आणि देशाच्या विकासात योगदान देण्याचे शिक्षण दिले जाते, तेव्हा ते जबाबदार आणि देशभक्त नागरिक म्हणून घडतात. इस्लाम निष्क्षा, शांततेचे जतन आणि न्याय व समतेचा पुरस्कार करण्याचे शिकवतो. जर तरुण पिढीने ही तत्वे अंगीकारली, तर देश प्रगतीच्या मार्गावर वाटचाल करू शकतो. शिवाय, ही कार्यपद्धती सामाजिक सलोखा बाढवण्यास मदत करू शकते. जेव्हा व्यक्तींची जडणघडण भक्कम नैतिक मूल्यांसह होते, तेव्हा त्या इतरांचे धर्म, संस्कृती आणि दृष्टिकोन यांचा आदर करायला शिकतात. यामुळे समाजात शांतता, सहिष्णुता, परस्पर आदर आणि बंधुभाव वाढीस लागतो; या सर्व गोष्टी कोणत्याही देशाच्या प्रगतीसाठी आवश्यक असतात.

आजच्या काळात, जेव्हा सोशल मीडियाचा प्रभाव, भौतिकवाद आणि नैतिक अधःपतन यांसारखी आव्हाने वाढत आहेत, तेव्हा ७-७-७ ही कार्यपद्धती पालकांसाठी बालविकासाचा एक उपयुक्त दृष्टिकोन ठरू शकते. ही पद्धत मुलांना अशा प्रकारे घडवण्याचा एक व्यापक आराखडा प्रदान करते, ज्यामुळे ती केवळ चांगली मुस्लिमच नव्हे, तर जबाबदार आणि विधायक नागरिकही बनू शकतात. त्यामुळे असे म्हणता येईल की, जर आपल्याला भावी पिढधांना सशक्त, नैतिकदृष्ट्या सदाचारी, जबाबदार आणि देशाप्रती निशावान बनवायचे असेल, तर मुलांच्या संगोपनाच्या या तत्वांचा आधार घेऊन त्यांची आजच्या परिस्थितीनुसार विचारपूर्वक अंमलबजावणी केली पाहिजे. नैतिकदृष्ट्या सदाचारी व्यक्ती निरोगी समाजाच्या निर्मितीत बोगदान देते आणि निरोगी समाज हा एका

सशक्त, स्थिर व यशस्वी राष्ट्राचा पाया असतो.

        लेखक सहाबुद्दीन.

 हे दिल्लीस्थित इस्लामिक अभ्यासक,

आणि सामाजिक विचारवंत आहेत.