-->
संविधान म्हणजे काय?..

संविधान म्हणजे काय?..


      संविधान (State constitution/constitution) म्हणजे एखाद्या देशाचे किंवा संस्थेचे शासन चालविण्यासाठी तयार केलेले मूळ नियम ,मूलभूत कायदे आणि अधिकाराचा संच होय. 
  संविधानाची मुख्य वैशिष्ट्ये.

१) सर्वोच्च कायदा :-   संविधान हा देशाचा सर्वात मोठा कायदा असतो.इतर कोणतेही कायदे संविधानाशी विसंगत असू शकत नाहीत.
२) शासनाची रचना :- देशाचे सरकार कसे चालेल. कायदेमंडळ ,कार्यकारी मंडळ आणि न्यायव्यवस्था यांचे अधिकार व त्याचे परस्पर
 संबंध कसे असतील हे संविधान ठरविते. 
३) नागरिकांचे हक्क आणि कर्तव्य :- नागरिकांना मिळणारे मूलभूत हक्क ( उदाहरणार्थ स्वातंत्र्याचा अधिकार, समानतेचा अधिकार) आणि त्यांची कर्तव्य यात स्पष्ट केलेली असतात. 
 ४) सत्तेवर मर्यादा :- शासनाला किंवा सत्तेत असणाऱ्या लोकांना अमर्याद अधिकार न मिळता त्यांच्यावर कायदेशीर अंकुश ठेवण्याचे काम संविधान करते.

  भारतीय संविधाना विषयी थोडक्यात
 
 १) भारताचे संविधान :- हे जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान आहे. 
 २) डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर :- हे भारतीय संविधानाचे शिल्पकार मानले जातात. 
 संविधानिक मूल्य :- न्याय ,स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता ही संविधानिक मूल्य आहेत. 
 संविधानिक मूल्य :-  भारतीय संविधानाच्या उद्देशिकेत (सरनाम्यात) आणि संविधानात भारतीय लोकशाहीचे मूळ आधार असणारी प्रमुख मूल्य स्पष्ट करण्यात आली आहेत.
  प्रमुख संविधानात्मक
 मूल्य
 १) सार्वभौमत्व :- (Sovereignty ) भारत हा देश अंतर्गत आणि बाह्य कोणत्याही परकीय सत्तेच्या दबावाशिवाय स्वतःचे निर्णय घेण्यास पूर्णपणे स्वतंत्र आहे. 
 २) समाजवाद :-(Socialism ) संपत्तीचे व साधन सामुग्रीचे केंद्रीकरण रोखून सामाजिक व आर्थिक विषमता दूर करणे आणि सर्वांना कल्याणचा समान अवसर देणे.
 ३) धर्मनिरपेक्ष (Secularism ) :- राज्याचा कोणताही अधिकृत धर्म नाही आणि राज्य सर्व धर्मांना समान मानेल किंवा कोणावरही कोणताही धर्म लाभणार नाही. 
४) लोकशाही (Democracy ) :- देशात सर्वोच्च सत्ता ही प्रजेच्या (लोकांच्या) हातात असून लोक निवडणुकीद्वारे आपले प्रतिनिधी निवडतात. 
 ५) गणराज्यRepublic) :- देशाचा प्रमुख (राष्ट्रपती) हा वंशपरंपरेने नसून लोकांकडून प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे निवडलेला असतो.
 ६)न्याय (Justice ) :- सर्व नागरिकांना सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय न्याय उपलब्ध करून देणे. 
७) स्वातंत्र्य (Liberty ) :- विचार, अभिव्यक्ती ,विश्वास, धर्म आणि उपासना यांचे स्वातंत्र्य.
 ८) समता(Equality ) :- प्रत्येक नागरिकांना दर्जाची आणि संधीचे समानता मिळवून देणे. 
 ९) बंधुता (Fraternity ) :- सर्व भारतीयांमध्ये आपुलकी एकात्मता आणि व्यक्तीची प्रतिष्ठा वाढविणारे बंधुभाव निर्माण करणे. 
   ही सर्व मूल्य भारतीय संविधानाच्या आणि इतर अभ्यासपूर्ण दस्तऐवजांमध्ये संविधानाचा आत्मा मानली गेली आहेत.

.                       डॉ.नागनाथ डोलारे 
                    ज्येष्ठ साहित्यिक, पनवेल 
                        मो.८१०८०९४६५४.

0 Response to "संविधान म्हणजे काय?.."

एक टिप्पणी भेजें

Ads on article

Advertise in articles 1

advertising articles 2

Advertise under the article